Dyscalculia (Diskalkuli) Nedir?

 

Yunan ve Latince’de “kötü (dys) hesaplama (calculia-calculare)” anlamına gelen Dyscalculia basit bir tanımlamayla; “temel sayısal işlemlerde yaşanan kavrama ve hesaplama sorunu, zihinsel canlandırma güçlüğü” olarak ifade edilebilir. Yapılan araştırmalara göre, Dünya’da nüfusunun yaklaşık %6-%10’u kadarı Dyscalculia sorunu yaşamaktadır. Uluslararası tıp listelerinde DSM-IV, WHO ICD-10, DSM-IV 315.1 kodlarıya tanımlanır. Beynin Celebral Cortex’inde yer alan Temporal ve Parietal Loblarının birleşme yerindeki Angular Gyrus’ta ve Brodmann Bölgesi 40’daki lezyonlarla alakalı kalıtımsal bir sorundur. Genetik araştırmalar sonucu 1, 2, 3, 5, 15 ve 18. genlerde aktif olduğu ortaya konulmuştur.

Bu problemi yaşayanlar, çocukluk dönemlerinden itibaren öğrencilik hayatlarında matematiksel işlem gerektiren hesaplamalarda güçlükler yaşarlar. Bu problem kendisini, matematik dersi ile alakalı sıkıntı, kaygı ve nefret şeklinde açığa çıkartır. Dyscalculia sadece matematik dersi ve sayısal işlemlerde yaşanan güçlükle sınırlı değildir. Kişiler, analog saatlerin okunmasında, harita üzerinde yön bulurken ve yol tarifleri sırasında, mesafe tahminlerinde, zihinde canlandırma ve konsantrasyon gereken işlerde ciddi sorunlar yaşayabilirler. Dyscalculia problemi, kişilerin zeka (IQ) seviyeleri ile ilişkili olmayıp, yüksek IQ değerlerine sahip insanlarda da görülebilmektedir. Dyscalculia problemi yaşayan bazı ünlüler : Cher, Albert Einstein, Hans Christian Andersen, Thomas Edison, Benjamin Franklin, Tom Cruise, Leonardo da Vinci, Walt Disney, Steven Spielberg, Auguste Rodin.

Dyscalculia kendisini en belirgin olarak, rakamsal işlemleri kavrama zorluğu ve bunlar arasında ilişki kurma güçlüğü olarak gösterir. Fiziksel olarak kafatasına alınan bir darbe sonucu beyin hasarına bağlı olarak ortaya çıkabilen ‘Acalculia‘ ile karıştırılmamalıdır. Nörolojik terim olarak kullanılan ‘a’ ön eki, bilişsel/zihinsel becerinin kaybını tarif ederken, ‘dys’ ön eki daha çok kısmi bir bozulma ve işlev bozukluğu ile ilgilidir. Acalculia’nın aksine, Dyscalculia doğumla birlikte varolan bir problemdir, kalıtımsaldır.

EN BİLİNEN SEMPTOMLAR

Dyscalculia problemi yaşayan kişilerde en belirgin olarak gözlenen durumlar aşağıda sıralanmıştır. Bunların tamamı aynı kişide ve eşit ölçüde gözlenmeyebilir.

  • Basit matematiksel işlemlerin çözümünde yaşanan zorluk,
  • Matematiksel kavram, kural ve formülleri kavrama ve hatırlama zorluğu,
  • Sayı ve şekiller arasında ilişki kurma problemi,
  • Sayılar arasında hangisinin daha büyük olduğunu tespit güçlüğü (örneğin 792 ya da 789,  41242 ya da 41421,  482 ya da 864 gibi),
  • Bildik bir yoldan sapıldığında yön bulma konusunda yaşanan zorluk, yön bulurken gidilecek yönün veya izlenecek yolun zihinden canlandırılamaması,
  • Harita yardımıyla yön bulmaya çalışılırken, harita ile, bulunulmakta olan yer arasında ilişki kuramama (Bu tür durumlarda kişi, haritayı Kuzey yönünün yukarıda gösterildiği haliyle kullanmak yerine, haritayı gideceği yönün doğrultusunda çevirip, o şekilde kullanma ihtiyacı hisseder. Zira diğer türlü izleyeceği doğrultuyu, gideceği yönü, sağ ve sol kavramlarını zihninde canlandıramaz),
  • Sol ve sağ kavramlarının karıştırılabildiği durumlar,
  • Kendisi ile arasında mesafe olan bir cismin uzaklığını hesaplayama, tahmin etme güçlüğü (örneğin 3 metre veya 6 metre),
  • Zihinsel konsantrasyon gerektiren işlerde yaşanan güçlük,
  • Geçmiş ve gelecek olayları, olay sıralarını hatırlamada yaşanan zorluklar,
  • Analog saatlerde zamanın kolay okunamaması,
  • Takvim üzerinde belirli bir tarihe kadar olan günlerin hesaplanmasında zorluk,
  • Zamanı kullanmada yaşanan problemler,
  • Herhangi bir aktivitenin ne kadar süreceğini hesaplamada güçlük (örneğin saat 14:51’den 38 dakika sonrasının saat kaç olacağı),
  • Finansal planları kavrama güçlüğü, büyük finansal resmi görememe,
  • Karşılaşılan bir durumda, olayın veya sorunun bütününü görebilme, canlandırma güçlüğü,
  • Bütçe hesaplamalarında yaşanan zorluklar,
  • Yavaşlık,
  • Market alışveriş fişindeki rakamsal değerlerin toplanmasında yaşanan zorluk,
  • Kasada ödenen para üstünün ne kadar geri döneceğini hesaplamada yaşanan zorluk,
  • Yüzde, kâr-zarar hesapları, bahşiş hesapları,
  • Zihinsel matematik işlemlerinde ve soyut kavramlara ait zihinsel canlandırmalarda zorluklar,
  • Toplama, çıkartma, çarpma ve bölme tablolarının öğreniminde zorluk,
  • Zihinde yapılan canlandırmalarda karşılaşılan sorunlar,
  • Müzik notalarını okuyamama, bir müzik aletinin öğreniminde, parmak konumlarını öğrenme zorluğu,
  • Anlama ve kavramaya dayalı öğrenme yerine, taklit ve ezbere dayalı öğrenme eğilimi,
  • Dans ve aerobik gibi çabuk figür değişimi gerektiren etkinliklerde, bir dansı öğrenirken ayak hareketleri sıralamasının öğreniminde güçlük,
  • Bir şeye ait hesaplama ve çözümün öğrenilmesine karşın, üzerinden bir gün geçtiğinde, çözümle ilgili bu bilginin yok olduğunun görülmesi,
  • Kısa süreli hafızanın zayıf veya kötü olması,
  • Düşük hızda ve yetersiz nitelikte okuma,
  • Sınav için sorumlu olunan bir kitaba çalışıldığı halde o sınavdan başarısız olabilme,
  • Çalışmaya başlayamama; çalışırken dikkatin çabuk dağılması,
  • İsimleri hatırlamada yaşanabilecek sorunlar, aynı harf ile başlayan isimlerde karışıklıklar,
  • Oyun skorlarının akılda tutulmasında güçlük,
  • Kart ve masa oyunlarında oyun sırasının takip kaybı,
  • Satranç gibi oyunlarda limitli strateji becerisi,
  • Gürültü, koku ve ışığa karşı fazla hassas olmak, istenilmeyen arkaplan etkileri filtre edip, ortam şartlarına uyum sağlayama zorluğu. Lakin dyscalculia problemi yaşayanlar, gelişmiş bir hayal gücüne sahip olabilirler ve bu durum büyük olasılıkla matematiksel-sayısal eksikliklere karşı gelişmiş bir bilişsel telafi olarak açıklanabilir.

Discalculia sorunu yaşayan kişiler yukarıda sıralanan durumlarda yaşadıkları problemlerin aksine, yabancı dil öğrenimi, şiir ve roman yazma becerisi, karmaşık matematik gerektirmeyen tüm bilim dalları, formüller değil, mantık kullanılarak çözülen geometri problemleri ve yaratıcılık gerektiren sanat dallarında başarılıdırlar.

ZİHİNSEL DÖNDÜRME TESTİ  (MENTAL ROTATION TEST)

Dyscalculia, Zihinsel Döndürme Testi‘nde (Mental Rotation Test) kendini gösterir. Zihinsel Döndürme, 2 veya 3 boyutlu objeleri zihinden döndürebilme ve bu dönmüş hallerini zihinde canlandırabilme becerisidir. Bu test sırasında, 3 boyutlu bir objenin kişinin zihninde canlandırılması ve objenin yine kişinin zihninde, kendi ekseni etrafında bir miktar döndürülmesi istenir. Dyscalculia problemi yaşayanlar, bu objenin döndürülmüş görüntüsünü zihinlerinde canlandıramazlar. Bu test kağıt üzerinde de uygulanabilir. 2 ya da 3 boyutlu bir şeklin, bir miktar döndürüldükten sonra alacağı görüntü testin seçenekleri arasında verilir ve doğru olan şeklin hangisi olduğu sorulur.

HIZLI TOPLAMA TESTİ  (SUBITIZING TEST)

Dyscalculia tespiti için uygulanan testlerden biri de Hızlı Toplama Testi‘dir (Subitizing Test). Bu testte kişiye, bir zemin üzerinde bulunan az sayıda objenin kaç adet olduğunu ilk bakışta/bir çırpıda ve tek tek saymadan söylemesi istenir. Dyscalculia problemi yaşayan kişiler, çoğunlukla 4 adetten daha fazla olan objelerin adedini belirlerken tek tek sayma ihtiyacı hissederler.

3 Mart günü “Dünya Dyscalculia Günü” olarak belirlenmiştir. Bu tarihin (3/3) seçilmesiyle belki de olası rakamsal bir karışıklığın önüne geçilmeye çalışılmıştır 🙂

REFERANSLAR ve İLGİLİ OKUMALAR

  • Dyscalculia Forum : www.dyscalculiaforum.com/
  • Dyscalculia Broşür (İngilizce) : http://dyscalculiaforum.com/downloads/thefolder.pdf
  • Discover Magazine : http://discovermagazine.com/2013/julyaug/20-learning-disability-dyscalculia-explains-how-a-smart-kid-can-be-so-bad-at-math#.UvUg0rS8FAY
  • About Dyscalculia : http://aboutdyscalculia.org/
  • 6 Things You Might Not Know About Dyscalculia : http://www.examiner.com/article/6-things-you-might-not-know-about-dyscalculia
  • What is Dyscalculia? : http://www.dyslexialincs.org.uk/other-useful-information/dyscalculia/
  • Your Amazing Brain “Dyscalculia – Numbers, Numbers, Everywhere” : http://www.youramazingbrain.org/brainchanges/dyscalculia.htm
  • Dyscalculia : http://www.dyscalculia.org/
  • Dyscalculia in Philippines : http://specialeducationphilippines.blogspot.com.tr/2011/07/dyscalculia-in-philippines-in-nutshell.html
  • National Center For Learning Disabilities : http://www.ncld.org/types-learning-disabilities/dyscalculia/what-is-dyscalculia
  • Dyscalculia (Wikipedia) : http://en.wikipedia.org/wiki/Dyscalculia
  • Learning Disabilities (About.com) : http://learningdisabilities.about.com/od/learningdisabilitybasics/p/Dyscalculia.htm
  • Signs on Discalculia – “How can we recognize it?” : http://www.dyscalculiainfo.org/index-filer/Page339.htm
  • Dyscalculia: Number Games (Nature Magazin) : http://www.nature.com/news/dyscalculia-number-games-1.12153
  • Dyscalculia : http://www.dozenlilacs.com/A%20Dozen%20Lilacs%20In%20A%20Shoebox/Dyscalculia.html
  • Five Ways to Understand Dyscalculia (SEN Magazine) : http://www.dozenlilacs.com/A%20Dozen%20Lilacs%20In%20A%20Shoebox/Dyscalculia.html
  • Learning Disabilities Online : http://www.ldonline.org/article/Dyscalculia
  • Dyscalculia (Answers.com) : http://www.answers.com/topic/dyscalculia
  • Learning Difficulties : http://www.timescontent.com/tss/showcase/preview-buy/138892/Times-of-India/Learning-difficulties-Children-Dysc.html
  • The Dyscalculia Forum (Facebook) : https://www.facebook.com/dyscalculia
  • Dyscalculia Forum (Twitter) : https://twitter.com/dyscalculic
  • Diskalkuli Nedir? (Uzman TV) : http://www.uzmantv.com/matematik-ogrenme-bozuklugu-diskalkuli-nedir

RP, Şubat 2014